Gdzie jest katalizator w samochodzie? Schemat i numer
Katalizator jest częścią układu wydechowego i znajduje się między silnikiem a tłumikiem. W wielu nowszych autach benzynowych pierwszy katalizator siedzi tuż za kolektorem wydechowym, w komorze silnika, a drugi pod podłogą. W dieslu katalizator utleniający (DOC) jest pierwszym elementem oczyszczania spalin, a za nim pracują zwykle filtr DPF i często układ SCR. Część nowszych aut benzynowych ma też filtr cząstek, opisany w artykule o filtrze GPF.
Schemat: gdzie jest katalizator w samochodzie
Przy kolektorze czy pod podłogą
Katalizator działa dopiero po nagrzaniu. Toyota podaje, że pełne reakcje katalityczne zachodzą w przedziale 400–800°C. Dlatego w wielu autach pierwszy katalizator montuje się tuż przy kolektorze wydechowym (w literaturze anglojęzycznej nazywa się go close-coupled). Według Wikipedii trafiają do niego bardzo gorące spaliny, więc szybko się nagrzewa i może ograniczać emisję już w czasie rozgrzewania silnika. Toyota dodaje, że dla szybszego osiągnięcia temperatury pracy katalizator ma często dodatkową izolację termiczną. Bywa ukryty pod osłonami, więc od dołu go nie widać.
Katalizator pod podłogą jest dalej od silnika, zwykle w przedniej lub środkowej części układu, pod kabiną. W autach z dwoma katalizatorami bywa drugim stopniem oczyszczania. Toyota opisuje typowy katalizator jako spłaszczoną puszkę montowaną zazwyczaj zaraz za kolektorem, w okolicach przedniej osi.
Auta z kilkoma katalizatorami
Jeden samochód może mieć więcej niż jeden katalizator. Najczęstszy układ to katalizator przy kolektorze plus katalizator pod podłogą. Silniki widlaste (V6, V8) i bokserowe mają dwa rzędy cylindrów i często osobną linię wydechu dla każdego z nich, a w każdej linii własny katalizator. Sterownik rozróżnia je jako rząd 1 i rząd 2, dlatego przy niskiej sprawności katalizatora pojawia się kod P0420 albo P0430 - co one znaczą, opisujemy w artykule o błędzie P0420 i P0430.
Przy wycenie ma to znaczenie, bo każdy katalizator jest osobnym podzespołem z własnym oznaczeniem i każdy ocenia się oddzielnie.
Czy każde auto ma katalizator
Toyota pisze, że wszystkie nowe samochody z silnikami spalinowymi mają katalizatory. Według Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) normy wymagające stosowania katalizatorów w samochodach benzynowych weszły w życie w 1993 r. wraz z normą Euro 1 (w tabeli w artykule o zasadzie działania katalizatora przy Euro 1 stoi 07.1992, bo to termin nowych homologacji typu według DieselNet, więc źródła różnią się o rok). Starsze auto mogło więc nie mieć katalizatora fabrycznie. Według szacunków Eurostatu przytoczonych przez EEA jeszcze w 1997 r. katalizator miało mniej niż 50% aut benzynowych w UE (dla 15 państw szacunek wynosił 48%).
| Napęd | Czy ma katalizator | Gdzie zwykle jest |
|---|---|---|
| Benzyna | tak, w nowych autach zawsze (katalizator trójfunkcyjny) | przy kolektorze i/lub pod podłogą |
| Diesel | tak, katalizator utleniający (DOC), w nowszych także SCR | DOC tuż za turbosprężarką, często w jednej obudowie z DPF; SCR dalej |
| Hybryda | tak, bo ma silnik spalinowy | zwykle jak w aucie benzynowym |
| Elektryczny | nie, nie ma układu wydechowego | – |
Dla hybryd Toyota wyjaśnia, że katalizator jest integralną częścią układu wydechowego i gdy pracuje silnik benzynowy, oczyszcza spaliny tak samo jak w napędzie konwencjonalnym. W autach wyłącznie elektrycznych, jak pisze Toyota, katalizator jest zbędny.
Gdzie jest katalizator w dieslu
W dieslu pierwszy jest katalizator utleniający (DOC). DieselNet opisuje go jako element pomocniczy dla katalizatorów umieszczonych za nim, a Johnson Matthey jako źródło dwutlenku azotu potrzebnego reakcjom w dalszej części układu. Za DOC pracuje zwykle filtr cząstek stałych (DPF), a w części nowszych aut także katalizator SCR, przed którym wtryskiwany jest płyn AdBlue. W wielu autach DOC i DPF siedzą w jednej obudowie blisko silnika, a SCR dalej, pod podłogą (taki typowy układ opisuje redakcja, w części aut jest inaczej). To schemat ogólny: kolejność i liczba elementów zależą od silnika. Różnice między tymi podzespołami wyjaśniamy w artykule katalizator a filtr DPF.
Jak znaleźć katalizator pod autem
- Zacznij od silnika i idź wzdłuż rury wydechowej w stronę tyłu auta.
- Katalizator to zwykle pierwszy wyraźnie szerszy, stalowy element, często w kształcie spłaszczonego walca lub owalu, z wlotem i wylotem po przeciwnych stronach (ten przy kolektorze bywa ukryty pod osłoną i niewidoczny od dołu).
- Szukaj sond lambda. Bosch podaje, że współczesne układy wydechowe mają co najmniej dwie sondy: regulacyjną przed katalizatorem i diagnostyczną za nim. W aucie benzynowym element między dwiema wkręconymi sondami to zwykle katalizator (wniosek redakcji z opisu układu sond przez Bosch). Jak działają sondy, wyjaśniamy w artykule co to jest sonda lambda.
- Tłumiki, które są dalej w układzie, zwykle są większe i nie mają sond.
Bezpieczeństwo: nie wchodź pod auto podniesione na samym lewarku ani na podnośniku bez zabezpieczenia. Oglądaj układ wydechowy tylko wtedy, gdy samochód stoi stabilnie (na kanale, najazdach albo zabezpieczonych podporach), z wyłączonym silnikiem i zaciągniętym hamulcem postojowym, a wydech jest zimny. Po jeździe katalizator i rury pozostają bardzo gorące, skoro pracują w temperaturze kilkuset stopni.
Gdzie jest numer katalizatora
Oznaczenie jest zwykle wytłoczone lub wybite na stalowej obudowie katalizatora albo na osłonie termicznej, czasem na przyspawanej tabliczce. Bywa pokryte rdzą i nalotem, więc trzeba je delikatnie oczyścić. Jak odczytać numer i co zrobić, gdy jest nieczytelny, pokazujemy w poradniku o wycenie katalizatora po numerze.
Po co znać położenie katalizatora
- żeby odczytać numer przed wyceną i wiedzieć, ile katalizatorów ma auto,
- żeby zlokalizować źródło grzechotania lub nieszczelności - więcej w artykule o objawach awarii katalizatora,
- żeby rozpoznać, czy katalizator nie został wycięty przy zakupie używanego auta.
Jak katalizator jest zbudowany w środku, wyjaśniamy w artykule o budowie katalizatora.
Najczęstsze pytania
Czy diesel ma katalizator?
Tak. Diesel ma katalizator utleniający (DOC), a nowsze diesle często także katalizator SCR do redukcji tlenków azotu. Filtr DPF nie jest tym samym co katalizator, choć często siedzi w jednej obudowie z DOC.
Czy każde auto benzynowe ma katalizator?
Każde nowe tak. Wyjątkiem mogą być bardzo stare auta, sprzed wejścia norm wymagających katalizatora (według EEA w 1993 r.), oraz samochody, w których katalizator wycięto. Czy wolno go usunąć i co grozi za jazdę bez niego, wyjaśniamy w tekście czy można usunąć katalizator.
Ile katalizatorów ma samochód?
Zwykle jeden lub dwa. Silniki widlaste i bokserowe z dwiema liniami wydechu mogą mieć osobny katalizator w każdej linii. Pewną odpowiedź da oględziny całego układu albo katalog części dla konkretnego silnika.
Gdzie jest katalizator w samochodzie dostawczym lub ciężarowym?
W układzie wydechowym, podobnie jak w aucie osobowym. Ich rozmieszczenie i wielkość zależą od modelu, dlatego najpewniejszym źródłem jest dokumentacja producenta albo katalog części.
Źródła
- Toyota: Katalizator samochodowy. Czym jest i jak działa? - położenie za kolektorem w okolicach przedniej osi, temperatura pracy 400–800°C, dodatkowa izolacja termiczna, obowiązek montażu katalizatora w autach na rynku europejskim od 1993 r., katalizator w hybrydach i autach elektrycznych.
- Europejska Agencja Środowiska: Indicator 26, Compliance with emission standards - normy wymagające katalizatorów w autach benzynowych od 1993 r. (Euro 1), szacunkowy udział aut benzynowych z katalizatorem w 1997 r. (EU15: 48%).
- Wikipedia: Catalytic converter - sekcja „Installation”: katalizator close-coupled przy kolektorze i szybsze nagrzewanie.
- Bosch: Checking and replacing a lambda sensor (PDF) - co najmniej dwie sondy, przed katalizatorem i za nim.
- DieselNet: Diesel Oxidation Catalyst - rola DOC wobec katalizatorów umieszczonych za nim.
- Johnson Matthey: Diesel Oxidation Catalyst (DOC) - dwutlenek azotu dla reakcji w dalszej części układu.